Schotten weg en naar de mensen toe

Uit de Speciale Editie HGB Nieuwsbrief maandag 22 mei 2017, Humanistisch Verbond

Laat mensen zelf kiezen wat ze belangrijk vinden, is het hartstochtelijk pleidooi van Gijsbert van Herk, bestuursvoorzitter van Stichting Humanitas Rotterdam. ‘Als we morgen opnieuw beginnen in de zorg moet alles anders, menselijker!’

Van Herk schreef mee aan het Gouden Pact voor menswaardiger zorg: Een pleidooi van verschillende humanistische organisaties, waaronder het Humanistisch Verbond, voor meer aandacht voor immateriële zorg met ruimte voor eigen regie, echte aandacht, eigenheid en recht op risico. Tevens geeft hij een minicollege tijdens de werkconferentie ‘Wat als oma wil rocken’ op 21 juni.

Wat is voor jou de belangrijkste verbetering in de zorg?
Maatwerk en minder vaste normen! Er zijn nu 78 verschillende norm en voor langdurige zorg waar een zorginstelling aan moet voldoen. Voor dezelfde zorg bij iemand thuis hoeft dat niet. Je moet wat basisnormen hebben natuurlijk, maar laat mensen verder zelf kiezen wat ze belangrijk vinden! Ook als daar wat risico’s aan zitten.

Zoals?
Veel normen zijn gericht op totale medische veiligheid. Zo moet je binnen een dag een mondhygiënisch plan hebben. Maar als iemand zijn hele leven al zijn gebit verwaarloost, maar heel graag zijn vogeltje op de kamer heeft, moet je daar misschien eerst maar eens werk van maken.

Waaraan zou jij de twee miljoen die de politiek reserveert voor zorgverbetering besteden?
Ik zou meer hbo’ers verleiden in de zorg te komen werken. Met de voeten in de klei snap ik dat dat nodig is en het is echt mooi werk. Maar er moet ook véél meer geïnvesteerd worden in welzijn en aandacht. Dat kunnen ook laagopgeleide mensen doen die nu werkloos zijn: door een praatje of een wandelingetje. Hotelmedewerkers kunnen ook goed bijdragen aan een fijne sfeer in verzorgingshuizen. Nu wordt dat geld voor langdurige zorg alleen besteed volgens het oude model. Volstrekt onacceptabel. Er moet geld komen voor experimenten om het heel anders aan te pakken. En voor onderzoek naar voorkómen van dementie en Alzheimer, één van de vijf meest levensbedreigende ziekten.

Welke concrete stappen kun je zetten naar meer kwaliteit van leven?
Schotten weg en naar de mensen toe! Hoe doe je dat? In ‘De Steenplaat’ in Rotterdam vangen we mensen door elkaar op. Daar zitten slachtoffers van mensenhandel met
studenten, asielzoekers, mensen die huiselijke geweld ontvlucht zijn, somatische en psychogeriatrische patiënten en drugs en alcoholverslaafden. Er is ook nog een restaurant ‘Steengoed’, gerund door vrijwilligers. Dat is een afspiegeling van de wijk, vlak naast Feijenoord. Ik wil gewoon mensen helpen, wij doen het hele pakket. Een verpleeghuis is totaal kunstmatig. Dus in vakjargon… zoveel mogelijk intramurale zorg (in instituten en speciaal ingerichte gebouwen) zoveel mogelijk extramuraal doen (lees: zoveel mogelijk in eigen woon-/leefomgeving en gewende levensstijl).

Is dat slecht voor mensen?
Jazeker! Het verdeelt mensen in hokjes al naar gelang diagnose, geldstromen en personeels- cao’s. Dan moeten mensen zich aan het systeem aanpassen, maar wij moeten ons aan hen aanpassen en zorg leveren die aansluit bij wat ze gewend zijn, aan hun ritme. Als iemand gewend is 1 keer per week te douchen moet je hem daarvoor niet elke dag om 7.00 uur ’s ochtends uit z’n bed halen. De persoon zelf en de familie moeten daarover iets te zeggen hebben.
We hebben ook een verpleeghuis voor homoseksuele stellen en individuen. Die behoefte was er en dat leveren wij dan. Als morgen havenarbeiders samen een huis willen, of kunstenaars, gaan we dat faciliteren.

Is er een grens aan hoe dicht je bij de wensen van mensen kunt komen?
Ja, een economische. Het mooiste is kleinschaligheid. Maar bedrijfsmatig is alles bij elkaar het meest rendabel: verpleeghuiszorg als een grote fabriek waar je heen moet komen. Daarom met je experimenteren met alternatieven. De grootste hotelketen is AirBnB zonder hotels. Misschien moet ik wel verpleeghuiszorg zonder verpleeghuizen organiseren. Dan begin ik een taxibedrijf en ga naar
de mensen toe. Dat scheelt een hoop vastgoed en huur. We zitten vast in een oud systeem. Als we morgen opnieuw beginnen moet alles anders, menselijker.

Welke rol spelen geestelijk begeleiders bij verbeteren van levenskwaliteit en menswaardige zorg?
Er is wel een multidisciplinaire aanpak met artsen en fysiotherapeuten, maar niet vaak met geestelijk verzorgers. Alle aandacht gaat naar medisch en behandelen. Maar mensen zitten gewoon met levensvragen in de laatste fase. Niet alleen als ze oud zijn, ook als ze ALS of kanker hebben, of andere problemen. Dat is nu vaak niet gefinancierd. Bij geldgebrek kies je eerder voor een verpleegster dan voor een geestelijk verzorger. Maar ook al is er nu meer geld, in de nieuwe zorgmodellen, zorgkaders en het nieuwe kwaliteitskader is geen geld gereserveerd voor geestelijk welzijn.

Wat is je advies aan geestelijk begeleiders om immateriële zorg– welzijn, aandacht– beter op de agenda te krijgen bij zorgmanagers?
Wees zichtbaarder!! Er zijn in Rotterdam 23 cultuurscouts. Die hebben zichzelf op het podium weten te plaatsen. Ik zeg: dien een aanvraag in bij de gemeente voor geestelijke verzorgers in de wijk. Deze stad kent zoveel ongelukkige mensen met levensvragen! Als ze moeten kiezen vinken ze heus die geestelijk verzorger wel eerder aan dan een cultuurscout, maar dan moet die geestelijk verzorger er wel tussen staan. Geestelijk verzorgers zijn goed voor mensen, maar slecht voor hun eigen beroep.

Levenskwaliteit
Van Herk wijst er nog op dat op dat cliënten vanaf 1 juli 2017 gaan meebepalen hoe de levenskwaliteit in de zorg bevorderd wordt. Dat gebeurt via het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg van het ministerie VWS en de zorgkoepel dat dan van kracht wordt. “Humanitas-huizen scoren daarop waarschijnlijk hoger omdat ze daar altijd mee bezig zijn. Terwijl in andere zorginstellingen eerder wordt gekeken of de medicijnen netjes klaarliggen.”